Çfarë është Autizmi?
Çrregullimi i Spektrit të Autizmit (ÇSA) është një çrregullim neurozhvillimor që ndikon në mënyrën se si një person komunikon, ndërvepron me të tjerët dhe e përjeton botën përreth. Autizmi nuk është sëmundje dhe nuk ka një shkak të vetëm të njohur. Ai paraqitet ndryshe tek secili individ, prandaj quhet “spektër”, sepse çdo person ka aftësi, sfida dhe nevoja të ndryshme.
Personat me autizëm mund të kenë vështirësi në komunikimin verbal ose joverbal, në ndërveprimet sociale dhe mund të shfaqin interesa të veçanta ose sjellje të përsëritura. Megjithatë, shumë prej tyre kanë aftësi të jashtëzakonshme në fusha të caktuara dhe mund të zhvillojnë potencialin e tyre me mbështetjen e duhur.
Autizmi është një pjesë e identitetit të personit dhe nuk e përcakton vlerën apo aftësinë e tij për të kontribuar në shoqëri.
- Shenjat e Hershme
Disa nga shenjat më të zakonshme janë:
- mungesa ose pakësimi i kontaktit me sy;
- mosreagimi kur thirret në emër;
- vonesa në zhvillimin e të folurit;
- mungesa e interesit për lojën me fëmijët e tjerë;
- përsëritja e fjalëve ose lëvizjeve;
- interes i madh për objekte ose tema të caktuara;
- ndjeshmëri e shtuar ndaj zhurmave, dritës, aromave ose prekjes;
- vështirësi në përshtatjen me ndryshimet në rutinë.
Prania e një ose disa prej këtyre shenjave nuk do të thotë domosdoshmërisht se një fëmijë ka autizëm, por është e rëndësishme të konsultoheni me profesionistë nëse ekzistojnë shqetësime.
Diagnostikimi
Diagnostikimi i autizmit kryhet nga profesionistët (Psikiatri apo Psikologu Klinik) përmes vlerësimeve të zhvillimit dhe sjelljes së fëmijës. Nuk ekziston një analizë gjaku apo test laboratorik që diagnostikon autizmin.
Procesi zakonisht përfshin:
- intervistë me prindërit ose kujdestarët;
- vëzhgimin e sjelljes së fëmijës;
- vlerësimin e komunikimit dhe zhvillimit;
- përdorimin e instrumenteve të standardizuara të vlerësimit.
Sa më herët të vendoset diagnoza, aq më shpejt mund të fillojnë ndërhyrjet dhe mbështetja për zhvillimin e fëmijës.
Rëndësia e Ndërhyrjes së Hershme
Ndërhyrja e hershme është një nga faktorët më të rëndësishëm që ndikon pozitivisht në zhvillimin e një fëmije me autizëm. Fillimi i terapive dhe mbështetjes në moshë të hershme mund të përmirësojë ndjeshëm komunikimin, aftësitë sociale, të nxënit dhe pavarësinë.
Ndërhyrja nuk synon ta “ndryshojë” fëmijën, por ta ndihmojë të zhvillojë aftësitë e tij dhe të arrijë potencialin maksimal. Mbështetja duhet të jetë e individualizuar dhe të përfshijë familjen, profesionistët dhe institucionet arsimore.
- FAQ
Pyetjet e bëra më shpesh
Jo. Autizmi është një çrregullim neurozhvillimor dhe jo një sëmundje.
Shenjat mund të vërehen që në vitet e para të jetës, ndërsa diagnoza shpesh mund të vendoset që në moshën 18–24 muaj, në varësi të zhvillimit të fëmijës dhe procesit të vlerësimit.
Po. Me mbështetjen dhe përshtatjet e nevojshme, shumë fëmijë me autizëm ndjekin arsimin dhe zhvillojnë aftësitë e tyre.
Jo. Disa komunikojnë me të folur, disa përdorin forma alternative komunikimi, ndërsa të tjerë kanë nevojë për mbështetje shtesë.
Shumë persona me autizëm mund të jetojnë në mënyrë të pavarur ose gjysmë të pavarur, veçanërisht kur marrin mbështetje, edukim dhe mundësi të përshtatshme.
Komunat, shkollat, OJQ-të dhe kompanitë mund të bashkëpunojnë me ne për iniciativa avokuese, programe trajnimi dhe projekte komunitare.
- Mitet dhe Faktet për Autizmin
Miti 1: Autizmi është një sëmundje.
Fakti: Autizmi nuk është sëmundje. Ai është një çrregullim neurozhvillimor që ndikon në mënyrën se si një person komunikon, ndërvepron me të tjerët dhe përpunon informacionin.
Miti 2: Fëmijët me autizëm nuk kanë emocione.
- Fakti: Fëmijët me autizëm përjetojnë të gjitha emocionet si çdo person tjetër. Ata mund t’i shprehin ndjenjat në mënyra të ndryshme, por janë të aftë të krijojnë lidhje të forta me familjen dhe njerëzit e afërt.
Miti 3: Të gjithë personat me autizëm janë njësoj.
- Fakti: Çdo person me autizëm është unik. Autizmi është një spektër, që do të thotë se secili ka aftësi, sfida dhe nevoja të ndryshme.
Miti 4: Autizmi shkaktohet nga mënyra e rritjes së fëmijës.
Fakti: Autizmi nuk shkaktohet nga prindërit apo nga mënyra e edukimit. Shkaktarët lidhen me faktorë gjenetikë dhe biologjikë që ndikojnë në zhvillimin e trurit.
Miti 5: Personat me autizëm nuk mund të komunikojnë.
- Fakti: Shumë persona me autizëm komunikojnë në mënyra të ndryshme – me të folur, gjuhë të shenjave, figura, pajisje ndihmëse ose forma të tjera alternative të komunikimit.
Miti 6: Autizmi mund të shërohet.
- Fakti: Autizmi nuk është diçka që duhet “shëruar”. Me mbështetjen e duhur, terapi të përshtatshme dhe një mjedis gjithëpërfshirës, personat me autizëm mund të zhvillojnë aftësitë e tyre dhe të jetojnë një jetë të plotë.
Miti 7: Personat me autizëm nuk duan miq.
Fakti: Shumë fëmijë dhe të rritur me autizëm dëshirojnë të krijojnë miqësi dhe marrëdhënie, por mund të kenë nevojë për më shumë mbështetje në zhvillimin e aftësive sociale.
Miti 8: Vaksinat shkaktojnë autizëm.
Fakti: Studime të shumta shkencore kanë treguar se nuk ekziston asnjë lidhje midis vaksinave dhe autizmit. Vaksinat janë të sigurta dhe mbrojnë fëmijët nga sëmundje serioze.